Mae\u2019r rhan fwyaf o fusnesau amaethyddol yn gorfod mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r tywydd heriol a newidiol, \u00a0tra\u2019n parhau i fod yn broffidiol a chynaliadwy. Mae fferm ddefaid arfordirol yng Ngheredigion, ar \u00f4l darganfod taw drwy reoli \u00a0ei thir glas yw’r ffordd orau i ddelio \u00e2 thywydd garw arfordirol a hybu cynnyrch ac incwm, wedi ymuno \u00e2 GrassCheck GB.<\/p>\n
Mae fferm Pen-lan, Llanrhystud yn gartref i Glyn, Eleri, Dewi ac Ifan Davies, sy\u2019n rheoli\u2019r daliad\u00a0 hwn ar lan y m\u00f4r i gynhyrchu \u0175yn cig o\u2019r ansawdd gorau. Mae gan y tir sy’n wynebu’r de, bridd bas sy’n gallu bod yn heriol o ran twf y borfa yn ystod misoedd sych yr haf. Dechreuodd Glyn ac Eleri redeg y fferm yn 1998.<\/p>\n
Mae\u2019r 35 hectar (86 erw) o dir pori yn cael ei bori mewn cylchdro gan ddiadell o 250 o famogiaid croesfrid iseldir cymysg ac \u0175yn sy\u2019n cael eu gwerthu wedi\u2019u pesgi i raddau helaeth ar sail pwysau marw o ganol mis Mehefin.<\/p>\n
Mae gwneud y defnydd gorau o borfa yn nod allweddol i\u2019r fferm, a rhoddir sylw manwl i faetholion y pridd a\u2019r hadau a ddefnyddir i ail-hadu caeau sy\u2019n tanberfformio, gan ystyried y math o bridd a\u2019r anghenion pori. Mae cynnwys cnydau porthiant sy\u2019n cael eu pori yn eu system cynhyrchu \u0175yn yn allweddol ar gyfer rheoli\u2019r cyflenwad porthiant drwy gydol y flwyddyn ar y fferm hon.<\/p>\n
Daw heriau\u2019r priddoedd bas sy\u2019n wynebu\u2019r de yn amlwg pan fo\u2019r tywydd yn sych yn ystod misoedd y gwanwyn a\u2019r haf, ac mae\u2019r teulu Davies felly yn datblygu strategaethau ar gyfer defnyddio maetholion trwy ddadansoddi\u2019r pridd a chynllunio maetholion ar gyfer pH. Mae cywiro mynegeion yn flaenoriaeth wrth ddewis tir pori sy’n tanberfformio i’w ail hadu a \u00a0gwneud y defnydd o fewnbwn yn fwy effeithlon.<\/p>\n
Wrth s\u00f4n am y tir mae\u2019n ei reoli gyda\u2019i wraig a\u2019i feibion a\u2019r penderfyniadau anodd sydd raid eu gwneud i fod yn broffidiol, eglura Glyn Davies: \u201cMae gennym dir bas iawn ac mae rhan ohono\u2019n arfordirol iawn gyda thua 8 hectar (20 erw) yn wynebu\u2019r m\u00f4r. Mae tua 20 hectar (50 erw) gwastad ar y top ac yna\u2019n goleddu tuag i lawr. Mae tua hanner y tir yn weddol hawdd i\u2019w reoli a\u2019r hanner arall ychydig yn fwy heriol.<\/p>\n
\u201cRydw i wedi sylwi fod patrymau\u2019r tywydd yn newid, a byddwn yn dweud fod y tir yn llosgi ychydig yn fwy erbyn hyn. Rydym hefyd wedi gweld llai o borfa pan fo mwyaf ei angen, a dwy flynedd yn \u00f4l pan gawsom yr haf poeth iawn hwnnw roedd yn anodd iawn i ni. Roedd rhaid bwydo\u2019r defaid o ganol Gorffennaf tan fis Medi o achos doedd dim porfa\u2019n tyfu.<\/p>\n
\u201cY tywydd yw\u2019r her fwyaf sydd gennym. Rydyn ni’n llosgi’n rhwydd yma a gall fod yn anodd cael porfa i dyfu ar yr amser iawn. Os yw\u2019n haf sych, byddwn yn rhedeg allan o borfa a dyna pryd mae angen i ni benderfynu beth i\u2019w wneud gyda\u2019r \u0175yn. Ydyn nhw’n cael eu gwerthu fel \u0175yn st\u00f4r neu ydyn ni’n mynd i geisio eu pesgi. Mae\u2019n anodd rheoli hyn weithiau.\u00a0 Tan yn ddiweddar, roedd gwneud yn si\u0175r fod yna borfa ar yr amser iawn yn anodd.\u201d<\/p>\n
Gan ddeall bod angen newid tacteg, bu Glyn Davies yn gweithio gyda Dewi ac Ifan i ddod o hyd i ateb i’w problem ynghylch porfa ac ymunodd y fferm \u00e2 GrassCheck GB ychydig dros ddwy flynedd yn \u00f4l.<\/p>\n
\u201cPan ddechreuon ni ffermio yma, roeddwn i’n cario ymlaen \u00e2’r hyn roeddwn wedi ei ddysgu. Pori popeth mewn blociau ar yr un pryd. Os oedd porfa yn y cae, roedd mamogiaid yn mynd i mewn, gan obeithio y byddai digon o borfa iddyn nhw. \u00a0Byddwn yn ychwanegu ychydig o wrtaith ac yn gobeithio am y gorau.<\/p>\n
\u201cRydyn ni wedi bod gyda GrassCheck nawr ers dwy flynedd ac rydw i wedi gadael i\u2019r bechgyn barhau \u00e2\u2019r prosiect. Down i ddim yn meddwl ei fod yn mynd i weithio ond nawr yn yr ail flwyddyn rwy\u2019n gweld ein bod ni\u2019n tyfu mwy o borfa. Am y tro cyntaf ers 15 mlynedd, rydyn ni wedi llwyddo i dorri un cae bach o silwair am nad oedd y defaid yn gallu dal i fyny \u00e2\u2019r borfa. Dydw i ddim wedi gweld hynny\u2019n digwydd ers blynyddoedd lawer yma. Rydyn ni\u2019n defnyddio llai o wrtaith ac yn gwerthu mwy o \u0175yn am well pwysau a phrisiau.<\/p>\n
\u201cAm ein bod yn defnyddio llai o wrtaith, mae ein costau mewnbwn wedi gostwng. Rydyn ni hefyd yn defnyddio llai o danwydd ar y fferm ac yn llwyddo i gael mwy o silwair. Mae hynny’n golygu bod llai o borthiant yn cael ei brynu o\u2019r tu allan. Rydyn ni\u2019n mynd yn fwy hunangynhaliol a chynaliadwy. Mae’n rhaid i ni addasu a newid. Drwy bori celloedd yn hytrach na\u2019r cae cyfan, gallwn reoli\u2019r borfa yn well a gallwn weithio ar hynny. Trwy dyfu mwy o borfa, fe allwn ni wneud gwell gwaith yn gyffredinol,\u201d eglura Glyn.<\/p>\n
Mae Dewi, a welodd y prosiect GrassCheck GB yn cael ei hysbysebu gan Hybu Cig Cymru ar y cyfryngau cymdeithasol, yn sylweddoli, er bod angen tipyn o waith, bod yr elw o\u2019r buddsoddiad yn werth chweil.<\/p>\n
Dywed: \u201cMae\u2019n rhaid i chi fesur y borfa a threulio peth amser i gofnodi eich data. Yn bennaf,\u00a0 rhaid i chi ymrwymo i reoli’r tir. Fodd bynnag, rydych chi\u2019n arbed amser mewn ffyrdd eraill yn y pen draw.\u201d<\/p>\n
Ychwanega Ifan: \u201cMae gennym orsaf dywydd a mesurydd pl\u00e2t, a gafodd eu cyflenwi fel rhan o\u2019r prosiect. Mae\u2019n ddiddorol dilyn patrwm y tywydd, ac mae hynny wedyn yn cael ei fwydo i mewn i fodel GrassCheck GB .<\/p>\n
\u201cMae\u2019r ffordd hon o ffermio hefyd yn golygu cyllidebu a gweld beth sydd o\u2019ch blaen. Mae\u2019n golygu newid sut rydych chi\u2019n rheoli\u2019r tir i gyd-fynd \u00e2\u2019r tywydd \u2013 ond mae hefyd yn gwneud yn si\u0175r fod gennych ddigon o borfa i gario ymlaen.\u201d<\/p>\n
Mae’r teulu bellach yn rheoli eu caeau yn chwarteri, gan ddibynnu ar si\u00e2p a maint y cae. \u201cWeithiau dim ond hanner cae sy\u2019n cael gwrtaith er mwyn dal i fyny. Mae penderfynu ble i wasgaru gwrtaith yn golygu targedu manwl. \u00a0Dydy\u2019n caeau ni ddim yn fawr iawn, ac \u00a0felly rydyn ni\u2019n tueddu i osod dwy ffens drydan er mwyn eu rhannu. Mae\u2019r darnau\u2019n cael eu pori am rai dyddiau ac yna rydyn ni’n cylchdroi,\u201d meddai Dewi.<\/p>\n
Er bod hyn yn golygu ffordd newydd o weithio, mae’r manteision yn amlwg. \u201cY llynedd fe wnaethom lwyddo i gael ein h\u0175yn cyntaf bant o\u2019r fferm yn y drydedd wythnos o fis Mai, a oedd yn gynt nag arfer. Fel arfer, mae\u2019n tawelu wedyn, ond rydyn ni\u2019n dal i werthu. Roedd y mamogiaid a’r \u0175yn yn cael porfa ffres bob 2 \u2013 3 diwrnod drwy\u2019r amser. Doedd dim prinder porthiant o gwbl.<\/p>\n
\u201cMae\u2019n debyg bod y mamogiaid eu hunain yn y cyflwr gorau y buon nhw ynddo erioed. Roedden nhw\u2019n edrych yn dda yn yr hydref pan aethon nhw at yr hyrddod, roedd y ganran sganio yn uwch a chawson ni lawer mwy o efeilliaid nag arfer.\u00a0 Mewn gwirionedd rydyn ni\u2019n cael tua 65 yn fwy o \u0175yn nag yn y blynyddoedd blaenorol ac mae\u2019r mamogiaid eu hunain yn iach. Maen nhw\u2019n disgleirio,\u201d ychwanega Ifan.<\/p>\n
Daeth newid pellach o ran rheoli\u2019r tir pan gyflwynwyd cae o faip sofl ac mae\u2019n fwriad i ail-hadu, gyda\u2019r holl benderfyniadau\u2019n cael eu gwneud ar sail data.\u00a0 Eglura Dewi: \u201cRydyn ni\u2019n defnyddio\u2019r llecyn maip fel ffynhonnell egni a phrotein i\u2019r mamogiaid a\u2019r \u0175yn ar \u00f4l \u0175yna ac mae\u2019n golygu nad oes angen bwydo dwysfwyd. Mae hynny i gyd yn ychwanegu at gynaliadwyedd y fferm.<\/p>\n
\u201cRydyn ni nawr yn edrych ar raglen ail-hadu hefyd. Y bwriad yw cynnwys rhywfaint o \u00a0borthiant \u2013 r\u00eap porthiant i besgi\u2019r \u0175yn yn yr haf , sofl maip yn mynd i mewn wedyn ac yna byddwn yn ail-hadu yn y gwanwyn ac yn mynd yn \u00f4l at borfa. Does dim ail-hadu wedi digwydd yma ers tua 20 mlynedd. Nawr rydyn ni\u2019n edrych ar y caeau sy’n perfformio orau ac yn dewis y rhai sydd mewn angen. Mae\u2019r data yno, ac rydym yn gwneud ein penderfyniadau ar sail y data hwnnw.\u201d<\/p>\n
Dywedodd Pennaeth Cynaliadwyedd a Pholisi\u2019r Dyfodol HCC, Rachael Madeley-Davies: \u201cMae fferm Pen-lan yn enghraifft wych o\u2019r hyn y gellir ei gyflawni os byddwn yn camu y tu allan i\u2019n parth cysurus ac yn cofleidio technoleg a ffyrdd newydd o ffermio. Mae HCC yn arwain y ffordd o ran annog y diwydiant i feddwl yn wahanol ac mae\u2019r enghraifft hon yn dangos yr hyn y gellir ei gyflawni drwy wneud penderfyniadau ar sail data; drwy ddefnyddio data fel cofnodion tywydd, gall ffermydd wella eu cynnyrch a\u2019u heffeithlonrwydd, ac maen nhw\u2019n gwneud hynny.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"