Rhaid ystyried gwerth maethol cig wrth gymharu olion traed carbon – dyna’r neges allweddol o astudiaeth ddiweddar ar y cyd gan Hybu Cig Cymru (HCC), Prifysgol y Frenhines, Prifysgol Bangor a’r Sefydliad Amaeth-Bwyd a Biowyddorau (AFBI). Roedd y papur gwyddonol, a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn Frontiers in Sustainable Food Systems, yn canolbwyntio ar wahanol systemau o gynhyrchu cig oen – o systemau bugeiliol â mewnbwn isel i systemau â mewnbwn uwch wrth orffen pesgi. Hyd yn hyn, ni chafwyd unrhyw astudiaethau ynghylch effaith y diet pesgi ar ôl troed carbon cig oen o ran maeth. Gwnaed y gwaith hwn gan ddefnyddio data o’r prosiect Ansawdd Cig Oen Cymru.
Dywedodd Swyddog Gweithredol HCC ar gyfer Datblygu Polisïau a Phrosiectau yn y Dyfodol, Dr. Eleri Thomas, a gyd-ysgrifennodd y papur gwyddonol: “Rydyn ni wedi bod yn gweithio gyda Phrifysgol y Frenhines, Prifysgol Bangor ac AFBI ar gyfer y papur hwn ac mae’r canlyniadau’n newyddion gwych i’r sector. Rydyn ni’n gwybod fod systemau cynhyrchu cig oen dan bwysau cynyddol i leihau eu hôl troed amgylcheddol, yn enwedig allyriadau nwyon tŷ gwydr. Fodd bynnag, yn anaml y bydd y metrigau cyfredol a ddefnyddir i fynegi ôl troed carbon cig oen yn ystyried ei ddwysedd maethol a’i gyfraniad at ddiet cytbwys mewn pobl.”
Gall cig oen fod yn ffynhonnell werthfawr o asidau brasterog amlannirlawn (PUFAau), megis asidau brasterog omega-3 ac omega-6, sy'n bwysig i iechyd pobl. Casglwyd data o 33 o ffermydd a oedd yn pesgi ŵyn ar un o bedwar diet gwahanol: cnydau porthiant, porfa, dwysfwydydd, neu borfa a dwysfwydydd. Defnyddiwyd y data er mwyn amcangyfrif ôl troed carbon y cig oen a gynhyrchwyd o bob system. Yna cafodd lefel y PUFAau mewn dau doriad pwysig o gig oen eu monitro, i ganfod yr ôl troed carbon mewn uned o PUFA omega-3. Pan ddefnyddiwyd uned weithredol gonfensiynol yn seiliedig ar fàs, roedd gan ŵyn a gafodd eu pesgi ar ddietau porfa yr ôl troed carbon uchaf ar gyfartaledd; fodd bynnag, pan gyfrifwyd y cynnwys omega-3 PUFA, y diet porfa oedd â'r ôl troed carbon isaf ar gyfer toriadau o'r lwyn.
Dywedodd yr Uwch Swyddog Gwybodaeth am y Farchnad, Ymchwil a Datblygu yn HCC, Elizabeth Swancott: “Fel arfer, wrth asesu ôl troed carbon ffermydd, defnyddir unedau sydd yn seiliedig ar fàs, a all fod yn ddefnyddiol ar gyfer cymharu effeithlonrwydd systemau ffermio gwahanol; fodd bynnag, dydyn nhw ddim yn adlewyrchu sut mae systemau ffermio yn cael effaith ar wahaniaethau maethol y cynnyrch terfynol. Mae’r astudiaeth hon yn dangos pa mor bwysig yw ystyried maeth wrth fynegi a chymharu olion traed carbon bwydydd fel cig oen, sy’n cynnwys llawer o faetholion.”
Bydd y dull hwn yn helpu wrth ystyried y dietau gorau posibl ar gyfer systemau cynhyrchu cig oen – a hynny o safbwynt maeth pobl a chynaliadwyedd amgylcheddol.
Mae modd gweld holl gynnwys y papur yma: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fsufs.2024.1321288/full
